Financiële hervorming verdrinkt in populisme
Management Scope, 2 maart 2011
Holle retoriek beheerst het debat over de hervorming van de financiële sector in de Verenigde Staten. Voor de bühne was de kogel door de kerk toen Barack Obama vorig jaar juli de Dodd-Frank Act ondertekende. Maar achter de schermen brak toen het gevecht pas echt los. Wat verandert er nu echt voor banken en bedrijven? De uitkomst van het hele proces wordt almaar onzekerder.
De tegenstelling is welbeschouwd verbijsterend. Enerzijds is The Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act een operatie die zijn weerga niet kent. De wet van 2300 pagina’s die de Amerikaanse president Obama vorig jaar ondertekende, transformeert toezichthouders tot ware regelfabrieken: honderden nieuwe voorschriften, normen, procedures en protocollen worden sinds najaar 2010 over de financiële sector uitgespuwd. De stroom houdt minimaal aan tot het einde van 2011. Zo zal de Fed zijn werkwijze en methodes veranderen en zich onder meer buigen over de uitvoering van het verbod op handelen voor eigen rekening dat voor banken is afgekondigd. De SEC maakt meer regels rond bestuurdersbeloning en corporate governance en krijgt de taak toezicht te houden op de kredietbeoordelingsbureaus. De handel in derivaten zal worden gereguleerd door de Commodity Futures Trading Commission, voorheen een obscuur bureautje zonder macht. Voorts is er een instituut opgericht met vergaande bevoegdheden om de financiële belangen van consumenten te beschermen en komt er een Financial Stability Oversight Council, een raad die bij alle grote marktpartijen informatie kan opvragen in het kader van zijn taak alert te zijn op systeemrisico’s.
Pennenstreek
Anderzijds: begin januari heeft de Republikeinse Afgevaardigde Michele Bachmann een motie ingediend om de Dodd-Frank Act in te trekken. De Republikeinen hebben sinds de verkiezingen van november een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Feitelijke intrekking zal stuiten op een Democratische meerderheid in de Senaat (en op een veto van Obama), maar dat is het punt niet. De motie van Bachmann – ze vindt Dodd-Frank ongrondwettelijk, een onacceptabele uitbreiding van de invloed van de federale overheid en bovendien kost de wet banen en groei – maakt duidelijk hoe de andere helft van Amerika denkt over Obama’s aanpak van de financiële sector. En maakt dus duidelijk wat er over pakweg twee jaar kan gebeuren, mochten de Republikeinen electoraal aan de winnende hand blijven. Dodd-Frank, dan nog maar gedeeltelijk geïmplementeerd, zal met een pennenstreek terzijde worden geschoven.
Maximum provisie
De fundamentele politieke onenigheid is geen theoretische kwestie. Ze openbaart zich al in het implementatieproces van de Dodd-Frank Act dat meteen na de ondertekening van start is gegaan. Banken, hedgefondsen, derivatenhandelaren en creditcardmaatschappijen stribbelen tegen, zeggen toezichthouders en Democratische politici. Soms ontaardt dat tegenstribbelen in regelrechte tegenwerking en wordt er – ook in het openbaar – niet meer heen gedraaid om de belangentegenstellingen. Elizabeth Warren, door het Witte Huis aangesteld om het Consumer Financial Protection Bureau op te zetten, heeft bijvoorbeeld inmiddels haar programma bekendgemaakt dat de marketing en tariefstructuur van creditcards transparanter moet maken. Een onderdeel daarvan is het instellen van een maximum aan de provisie die een bank kan krijgen voor het verwerken van creditcardbetalingen. Alles goed en wel, aldus de banken, maar dan zullen andere bankproducten duurder moeten worden: de rekening zal alsnog bij de consument terechtkomen. Kom niet aan onze winstmarge, kortom.
Brandslang
Dit type reactie leidt vervolgens weer tot woedende commentaren uit consumentenkringen, want het raakt een open zenuw: terwijl de bankensector met honderden miljarden aan gemeenschapsgeld overeind gehouden is, is de samenleving nog steeds afhankelijk van die banken. En dat zijn geen liefdadigheidsinstellingen, maar private ondernemingen, die het aan hun aandeelhouders verplicht zijn te streven naar winstmaximalisatie. Wat te doen?
De financiële sector – Wall Street, zeg maar – weet zich bovendien gesteund door de argumenten die de Republikeinen inbrengen tegen Dodd-Frank. Zonder op de inhoud van de voorschriften in te gaan, hamert men erop dat deze verstikkende hoeveelheid regels slechts leidt tot het doodbloeden van het particulier initiatief, tot een achterstand voor de Amerikaanse financiële sector ten opzichte van de wereldwijde concurrentie en tot minder economische groei, dus tot minder banen.
Negen van de tien mediaberichten over Dodd-Frank gaan zodoende over de kwantiteit van Dodd-Frank. ‘Alsof we drinken uit een brandslang’, klagen belangenbehartigers van derivatenhandelaren over de regels die de Commodity Futures Trading Commission (CFTC) produceert. Gerapporteerd wordt verder dat toezichthouders ‘tegen een burn-out aanzitten’ vanwege het ‘moordende tempo voor de invoering’ dat bij het aannemen van de wet is afgesproken door het Congres.
Hoofdletters
Overigens beschikken de voorstanders van Dodd-Frank ook over retorische kwaliteiten. De officiële ‘publiekssamenvatting’ van de wet (op http://banking.senate.gov/public/) opent met het doel: ‘Create a Sound Economic Foundation to Grow Jobs, Protect Consumers, Rein in Wall Street and Big Bonuses, End Bailouts and Too Big to Fail, Prevent Another Financial Crisis.’ Let op de hoofdletters.
Zal Dodd-Frank dat effect hebben? De voortekenen die hier zijn genoemd beloven niet veel goeds. Maar ook los van de tegenstand van Republikeinen en een heftig lobbyend Wall Street, zijn er vraagtekens te plaatsten bij de ambities van de wet. Banken mogen niet meer ‘too big to fail’ zijn, maar het resultaat van de kredietcrisis is alleen maar geweest dat het aantal partijen op Wall Street kleiner is geworden, en hun omvang en marktaandeel groter. Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Bank of America en Citigroup beheersen vrijwel elke financiële markt. Dodd-Frank beoogt de groei van banken te beteugelen en het middel is The Volcker Rule, genoemd naar voormalig Fed-voorzitter Paul Volcker. Het is een verbod op het handelen voor eigen rekening – proprietary trading – door banken die middelen van het publiek aantrekken. Een goed idee, maar de kleine lettertjes van Dodd-Frank zijn ontmoedigend: een eerste overgangstermijn van vier jaar wordt gevolgd door een termijn van twee jaar, terwijl de hele transitie pas over twaalf jaar moet zijn afgerond. De Volcker-regel heeft dan ook niet tot paniek geleid op Wall Street. Overigens wel tot ontevredenheid bij zijn naamgever.
Krantenkoppen
Wat doet Dodd-Frank wel? Naast de genoemde registratie van en (meer) toezicht op hedgefondsen, derivatenhandel en de kredietbeoordelingsbureaus krijgen ook de accountants te maken met meer en andere regelgeving. Dit raakt ook niet-Amerikaanse beleggingsadviseurs die zich op de Amerikaanse markt wagen: hun accountant kan worden bevraagd door de Amerikaanse toezichthouder op de accountancy en met de Europese Commissie is afgesproken dat accountantsdossiers kunnen worden uitgewisseld.
Op het laatste moment is aan de wet ook nog het voorschrift toegevoegd dat beursgenoteerde bedrijven de ratio moeten publiceren van de beloning van de ceo ten opzichte van de gemiddelde beloning van alle medewerkers. Een populistische maatregel, mooi voor een paar fijne krantenkoppen. Maar inhoudelijk gaat het nergens over. Een bedrijf dat bijvoorbeeld veel uitbesteedt komt er veel beter vanaf dan een bedrijf met veel laaggeschoold personeel in dienst.
Zo komen alle partijen die in de diverse analyses van de kredietcrisis een veeg uit de pan hebben gekregen wel aan de beurt in Dodd-Frank, maar voor alle regels geldt dat die dit jaar of later, in onderhandelingen tussen toezichthouders en marktpartijen, nog hun definitieve vorm moeten krijgen. Europese banken en Europese bedrijven met een Amerikaanse beursnotering krijgen daar ook mee te maken. Een kleine rondgang langs Nederlandse financiële instellingen met activiteiten in de VS leert echter dat men het effect daarvan op de bedrijfsvoering nog niet kan inschatten.
Vreugdesprongetjes
De gigantische omvang van Dodd-Frank heeft wel tot vreugdesprongetjes geleid bij consultancyfirma’s. Elke zichzelf respecterende global law firm heeft inmiddels een deel van zijn website gereserveerd voor berichten over de voortgang dan wel de stagnatie van de implementatie van de Act. (Kijk bijvoorbeeld op http://Dodd-Frank.com.) Klanten in de financiële sector worden bestookt met nieuwsbrieven van gelijke strekking.
De tussentijdse balans is mager: de hervorming van de financiële sector in de Verenigde Staten moet het voorlopig doen met een papieren tijger. Het toekomstige effect ervan op de gezondheid van de financiële sector is weifelachtig.
Verschenen in Management Scope, maart 2011.